In het voorjaar 2026 vinden de gemeenteraadsverkiezingen plaats. De Vrienden van Voorschoten heeft alle politieke partijen aangeschreven en 6 belangrijke punten onder de aandacht gebracht. De paragraaf over erfgoed en over cultuur is mede namens het museum ingediend.
Samengevat bepleiten we het volgende:
- Woningbouw: meer woningen voor jongeren, starters en ouderen
- Het Buitengebied: groen houden
- Klimaat, energie en duurzaamheid: investeren in maatregelen
- Groen, water en biodiversiteit: investeren in maatregelen
- Erfgoed: investeren in behoud, beleving en benutting van erfgoed
- Cultuur: vaart maken met het cultureel centrum
We hebben deze punten per hoofdstuk hierna toegelicht.
Verder merken we in algemene zin op dat met het vaststellen van een Omgevingsvisie in het najaar van 2025 een belangrijke mijlpaal is vastgesteld door de huidige gemeenteraad, waarvan wij hopen dat de politieke partijen en de nieuwe gemeenteraad deze Omgevingsvisie zullen herbevestigen. Wij vinden dat dáárom ook zo belangrijk omdat in het aan de vaststelling van de Omgevingsvisie voorafgaande proces serieuze inhoud is gegeven aan inspraak en betrokkenheid van vele organisaties in Voorschoten. Natuurlijk heeft niet ieder zijn volle inbreng in de vastgestelde Omgevingsvisie teruggezien, maar het proces en het resultaat stemmen ons tot tevredenheid.
Ad 1: Woningbouw
Bij onze inbreng voor de Omgevingsvisie 2040 hebben wij met kracht bepleit dat Voorschoten meer woningen moet bouwen, met name voor jongeren, starters op de woningmarkt en ouderen. De vrije sector is in de afgelopen decennia al voldoende aan bod gekomen. Het gaat hierbij om sociale woningbouw, midden huur en midden koop. Ook voor ouderen bouwen (kleinere woningen) kan doorstroming op de woningmarkt bevorderen. Onze vereniging heeft aangegeven dat het bouwen van 1000 woningen voor 2030 en nog eens 1000 woningen voor 2040 noodzakelijk is en ook binnen de bebouwde kom kan worden gerealiseerd. Het buitengebied, maar daarover later meer, moet vrij gehouden worden van verdere bebouwing. Binnen de bebouwde kom kunnen dus 2000 woningen worden gerealiseerd. In de Omgevingsvisie is daarin ook voorzien en zijn tentatief de locaties aangegeven. Wij willen nogmaals benadrukken dat al lang lopende projecten (zoals Starrenburg III en Arsenaal-Segaar) op korte termijn moeten worden gerealiseerd, omdat zij de hoofdmoot vormen van de 1000 woningen voor 2030. De ontwikkelaars en de bouwers mogen door de gemeente wel zwaarder onder druk gezet worden om aan de slag te gaan. Hoe lang is Starrenburg III al niet bouwrijp! Nu er een aanvraag ligt voor het bouwen van de appartementen langs de Vliet, is een punt van aandacht dat niet de krenten uit de pap gegeten worden en de andere woningen achterblijven, laat staan niet gerealiseerd worden.
Voor de tweede 1000 woningen voor 2040 zijn, naast een aantal kleinere projecten ruwweg twee ontwikkelingen cruciaal: het ontwikkelen van het centrum en de vernieuwbouw in Vlietwijk. In het centrum is de gemeente zelf aan zet, met het ontwikkelen van de Noord- en de Zuidflank. Met name op de Zuidflank kan met het uitplaatsen van het Uitvoerend Bedrijf, de ontwikkeling van het Fixitterrein en het van der Haarplein met de sporthal veel woningbouw worden gerealiseerd (enkele honderden woningen). De gemeente(raad) moet dan wel de regie nemen en knopen doorhakken.
In Vlietwijk heeft de woningbouw corporatie Rijnhart serieuze plannen voor het vervangen en het toevoegen van enkele honderden woningen. Cruciaal daarvoor is het vinden van tijdelijke huisvesting van de huidige bewoners. Daarvoor moet een (tijdelijke?) locatie worden gevonden. Dat heeft hoge prioriteit.
Het complex met sociale woningbouw bij het station Voorschoten kan rond 2030 het gat opvullen.
Wij willen samengevat dat de gemeente:
- Krachtige regie voert waar wat door wie en in welk tempo wordt gebouwd
2. Woningen bouwt voor starters, jonge gezinnen en senioren
3.. De kansen benut om binnen de bebouwde kom ca 2000 woningen te realiseren, en het buitengebied groen laat
4. Werk maakt van de locaties op Starrenburg, het centrum, Vlietwijk, inclusief het vinden van tijdelijk vervangende woningen, het stationsgebied.
Ad 2 Het Buitengebied
Voorschoten was eertijds een klein boerendorp met een groot buitengebied. Nu is het een groot dorp met een (nog) klein buitengebied, ten westen en ten zuiden van het bestaande
bebouwde gedeelte. Dat zijn het aan de oostkant van de spoorlijn gelegen ‘Land van boer Rodenburg’, het ten westen van de spoorlijn gelegen gebied richting Wassenaar en het ten zuiden van het dorp gelegen gebied van de zo geheten ‘Duivenvoordecorridor’. In het buitengebied liggen een handvol boerenbedrijven en (grote delen van) het grondgebied van de landgoedeigenaren Duivenvoorde, De Horsten en Twickel.
Onze vereniging maakt zich er sterk voor deze buitengebieden te behouden en er niet salami-gewijs randjes vanaf te gaan halen. Zo lanceerde de projectontwikkelaar W-Develop in 2022 een plan om op het land van boer Rodenburg een woonwijkje te gaan bouwen. Daar is mede op instigatie van VvV en met sterke steun van omwonenden verzet tegen aangetekend met als resultaat dat de Raad in 2023 plannen in die richting duidelijk afwees. Wie schetst onze verbazing toen bij het opstellen van de Omgevingsvisie in 2025 in het allerlaatste stadium voordat de ontwerpvisie naar de Raad ging W-Develop zich weer meldde met een uitgebreid plan om dat volledige gebied te gaan bebouwen met meer dan 1000 huizen. En passant werd ook een beslag gelegd op een gedeelte van het terrein aan de westkant van de spoorlijn. In het hele proces naar de opstelling van de Omgevingsvisie had W-Develop zich laten zien noch horen. In de inmiddels vastgestelde Omgevingsvisie is gelukkig van deze plannen niets terug te vinden, maar toch… We moeten hier alert op blijven.
Wij realiseren ons dat het buitengebied geen statisch gegeven is; integendeel. Juist hier komen alle aspecten van een goed toekomstig landschapsbeheer aan de orde: klimaatbestendigheid, biodiversiteit, natuurlijke ontwikkeling, groene buffer tegen de oprukkende bebouwing en recreatiegebied voor bewoners. Maar ook moet een op de toekomst gerichte landbouw mogelijk blijven. De boeren en de landgoedeigenaren zijn de dragers van het buitengebied. Dit vraagt om een helder beleid: het blijft groen! Niet alleen ‘in principe’ maar ook daadwerkelijk. Wel vraagt dit om een invulling hoe al die genoemde functies kunnen worden verbeterd en/of ontwikkeld. Daarvoor moet een brede
aanpak met alle betrokken partijen op gang worden gebracht van landgoedeigenaren, boeren, de provincie, organisaties als de stichting Horst en Weide en onze vereniging, besturen van de omliggende gemeenten (die zich hebben verbonden in het Pact van Duivenvoorde) en bewoners. Daarvoor is zowel een goede procesmatige aanpak als een inhoudelijke visie nodig. In de komende raadsperiode zouden inhoud en proces verder vorm gegeven moeten worden. De eerste aanzetten zijn overigens daartoe al gezet.
Ten overvloede herhalen wij nog maar eens dat zonneweides daar niet in thuis horen; wij reserveren het ‘blauw’ van de zonnepanelen liever voor water.
Wij willen samengevat dat de gemeente:
- Het buitengebied groen houdt
- Samen met alle betrokken partijen een breder aanpak in elkaar steekt.
- Geen zonneweides in het buitengebied toestaat.
Ad 3 Klimaat, energie en duurzaamheid
Als Vrienden van Voorschoten zetten we ons ervoor in onze groene leefomgeving beter en toekomstbestendig te maken. Klimaat, energie en duurzaamheid zijn daarin belangrijke elementen. Voor duurzame warmtevoorziening is het van groot belang dat zoveel mogelijk woningen en andere gebouwen worden aangesloten op een regionaal warmtenet, zoals dat mogelijk wordt gemaakt door WarmtelinQ . Ook moet de gemeente het gebruik van andere bronnen die het warmtenet kunnen voeden, zoals geo- en aquathermie, krachtig stimuleren. Naast de collectieve warmtevoorziening moet er ruimte blijven voor individueel geïnitieerde, duurzame oplossingen per woning.
Voor opwekking van duurzame elektriciteit bepleiten wij maximale inzet op zonnepanelen op daken, met name ook van grote bedrijfslocaties. Zonneweides zijn niet nodig als de daken van openbare gebouwen en bedrijfspanden worden belegd met zonnepanelen. Een robuust electriciteitsnetwerk heeft buffers zoals batterijen nodig om lokaal overschotten en tekorten op te vangen. Die vergen ruimte. De gemeente moet dit samen met Liander onderzoeken.
Voor wat betreft klimaatadaptatie onderschrijven wij volledig de doelen zoals omschreven in de Omgevingsvisie 2040. Wil Voorschoten echter in 2040 klimaatadaptief en waterrobuust ingericht zijn, dan is het wel zaak dat de goede voornemens zo spoedig mogelijk worden omgezet in concrete programma’s en acties. Behalve in de openbare ruimte is ook de klimaatadaptieve inrichting van particuliere tuinen en terreinen van belang. In dit verband stellen wij voor de mogelijkheid te bezien van het opnemen van een verhardingsnorm in de APV, bijvoorbeeld maximaal 30% versteend oppervlak per perceel. Ook pleiten wij voor een verruiming van de subsidiemogelijkheden voor particuliere tuinbezitters (voor regenton, groen schuurdak, aanleg wadi) en het entameren van effectieve bewustwordingsacties.
Voor het bereiken van duurzaamheid is het van belang dat de gemeente de inwoners nog meer dan nu over de noodzakelijke veranderingen informeert en hen bij het beleid betrekt. In dit verband verwijzen wij graag naar de suggesties van de Duurzaamheidstafel (d.d. juli 2025) met betrekking tot circulair bouwen, zuinig zijn met drinkwater, vermindering van het restafval en beperking van hout stook, welke suggesties wij volledig onderschrijven.
Wij willen samengevat dat de gemeente:
1.En regionaal warmtenet mogelijk maakt, maar ook andere oplossingen en individuele oplossingen stimuleert.
2. Concrete maatregelen neemt voor klimaatadaptatie
3. Meer subsidiemogelijkheden voor particuliere tuin bezitter creëert
4. Bewustwordingscampagnes uitvoert.
5. Inwoners betrekt bij beleid en uitvoering cf de voorstellen van de duurzamheidstafel
Ad 4 Groen, water en biodiversiteit
Voorschoten is zichtbaar een groene woonplaats. Maar niets is vanzelfsprekend. Hevige stortbuien, die in enkele minuten grote hoeveelheden water op ons neerlaten en lange periodes van grote hitte en droogte bedreigen het groene karakter van ons dorp. Ons dorp bezit ruim 12.000 gemeentelijke bomen, die allemaal zijn geregistreerd en gedocumenteerd. Bomen zijn essentieel voor verkoeling en het bieden van schaduw. Een kostbaar bezit. Voor bomen en al het andere groen is veel water nodig, dat dan ook beschikbaar moet zijn in tijden van grote droogte. Om dat voor elkaar te krijgen dienen er waterreservoirs te worden aangelegd. Een groot deel van de bomen heeft zijn houdbaarheidsleeftijd bereikt en zal moeten worden vervangen, waarbij uitgangspunt dient te zijn dat een boom die wordt geveld door drie wordt vervangen. Niet door magere sprietjes, maar waar mogelijk door flinke inheemse bomen, die een groot kroonvolume ontwikkelen om schaduw en verkoeling te brengen. Waarom inheemse bomen? Die worden door insecten gekend, zodat we met de bomenaanplant ook de biodiversiteit bevorderen.
Biodiversiteit staat hoog op de gemeentelijke agenda. Dat betekent onder andere maaien met beleid, rekening houdend met de zaadvorming en de behoeften van insecten en vogels, die afhankelijk zijn van een breed passend palet aan bloemrijke planten. Bloemrijke bermen en randen rond grasvelden vergen een schrale grond. Dat betekent dat de grond daarvoor gereed moet worden gemaakt. Dat geldt in het bijzonder voor de bijenlinten, die in ons dorp zijn ingetekend en een bijzonder maaibeleid vergen. Voor de aanleg en het onderhoud daarvan is geen grote investering nodig. De vereiste verschraling kan worden bereikt door de bermen consequent 2 à 3 keer per jaar te maaien en het maaisel af te voeren.
Wij zijn geschrokken van Raadsinformatiebrief 66 Groen in Voorschoten d.d. 12 september jl. Daaruit blijkt dat de gemeente in tegenstelling tot de groenambities met een voorgenomen structurele bezuiniging van ca. € 250.000 op groenonderhoud de facto toewerkt naar een minder divers en ecologisch minder waardevol groenareaal. Let wel het onderhoudsniveau is al jaren geleden versoberd naar het laagste niveau C. We vinden dat op deze manier de toekomst van het gemeentelijk groen op het spel wordt gezet en doen dan ook een dringend beroep op de partijen om die voorgenomen bezuiniging ongedaan te maken.
De kwaliteit van het oppervlaktewater staat binnen en buiten de bebouwde kom onder grote druk. Ondanks goede voornemens voldoet de waterkwaliteit in onze gemeente bij lange na niet aan de Europese norm. In samenwerking met het Hoogheemraadschap zal aan verbetering gewerkt moeten worden. Dit betekent onder meer een versnelde invoering van een gescheiden rioolstelsel en ecologisch beheer van oevers. Wij pleiten voor de totstandkoming van een beleidsnotitie oppervlaktewater, waarin duidelijke doelen en beheermaatregelen worden geformuleerd.
Wij willen samengevat dat de gemeente:
1. Waterreservoirs aanlegt
2. Maaibeleid aanpast aan doelstellingen van biodiversiteit
3. Bezuiniging op groenonderhoud terugdraait
4. De totstandkoming van een beleidsnotitie oppervlaktewater
Ad 5 Erfgoed
Wie Voorschoten zegt, zegt erfgoed. We zijn trots op onze kastelen en buitenplaatsen zoals Berbice, Bijdorp en Duivenvoorde, de groene landgoederen, monumenten zoals het Ambachts- en Baljuwhuis maar ook op het immateriële erfgoed zoals de paardenmarkt. We zijn ook trots op de verhalen van en kennis over Voorschoten, educatieve activiteiten zoals die o.a. door het museum en onze vereniging worden uitgevoerd. Zij dragen in belangrijke mate bij aan de aantrekkelijkheid van Voorschoten als woon- en leef gemeente. Zij laten zien waar we vandaan komen, bepalen mede onze identiteit en bieden tal van mogelijkheden voor verbinding met maatschappelijke doelen zoals toerisme en marketing, vrijwilligerswerk, culturele evenementen, klimaat en energietransitie.
Voor de toekomst van ons dorp is het belangrijk om ons erfgoed te behouden, beleven en benutten. Erfgoed is een belangrijk onderdeel van het bredere cultuurbeleid.
Wij willen samengevat dat de gemeente:
- Zijn wettelijke taken uitvoert t.a.v. erfgoed en ook investeert in restauratie en herstel van erfgoed, te beginnen met de panden waar de gemeente zelf direct of indirect verantwoordelijk voor is ( Kruispuntkerk, Ambachts- en Baljuwhuis). Samen met erfgoedeigenaren en andere overheden zoals de provincie. Benutting van het legaat van de stichting Diogenes, naast andere bronnen, voor de ondersteuning hiervan.
- Samen met onze vereniging, het museum en andere organisaties investeert in het beleven en genieten van erfgoed door ondersteuning van educatieve activiteiten op scholen, in het museum en op de erfgoed locaties. Scholen stimuleren gebruik te maken van het erfgoedaanbod dat binnen de gemeente aanwezig is.
- Samen met onze vereniging en allerlei maatschappelijke partners meewerkt aan het leggen van praktische verbindingen tussen erfgoed en andere maatschappelijke doelen zoals klimaattransitie, welzijnsbeleid, toerisme en marketing. Dat krijgt stap voor stap gestalte in de commissie ontwikkeling erfgoed. Voortzetting van de financiële ondersteuning van deze activiteiten. Deze aanpak is ook een goede uitwerking van de onlangs gemaakte bestuurlijke afspraken cultuur beoefening 2025-2028 tussen Rijk, provincies en gemeenten ( zie www.VNG.nl)
- Investeert in het stimuleren en faciliteren van vrijwilligerswerk dat een fundament is onder al de genoemde activiteiten.
Ad 6 Cultuur
Voor het welbevinden van de inwoners van ons dorp is de culturele ontwikkeling van groot belang. Onze vereniging heeft zich sterk gemaakt voor de infrastructurele voorziening om die ontwikkeling kansen te geven. Met de ontwikkeling van het Cultureel Centrum in de Kruispuntkerk is een belangrijke stap gezet, maar het is er nog niet.
Wij vinden het belangrijk dat de gemeente:
1. De realisatie voortvarend ter hand neemt en de exploitatie een stevig fundament geeft om de toekomstbestendigheid te garanderen. Het is aan de culturele instellingen, waar mogelijk samen met de bibliotheek, onze verengingen, maatschappelijke organisaties en het museum, om inhoudelijke invulling te realiseren van het cultureel centrum.
2. Wij willen dat de culturele mogelijkheden die de diverse horecagelegenheden op buitenplaatsen bieden, met name Op Duivenvoorde en in de komende jaren Bijdorp, ook worden benut.
3. Structurele financiële ondersteuning van het museum, dat tevens lokale VVV is.
Wij hopen van ganser harte dat het bovenstaand u inspireert om daar iets over op te nemen in uw verkiezingsprogramma en dat het vervolgens ook zijn weerslag krijgt in het coalitieakkoord dat de politieke partijen na de verkiezingen zullen gaan sluiten.
Namens de Vereniging Vrienden van Voorschoten,
Secretaris
